Tarih

Şanlıurfa, İslam, Hristiyanlık ve Musevilik gelenekleri açısından Hz. İbrahim'le ilişkilendirilen kutsal bir şehirdir; bu yüzden "Peygamberler Şehri" olarak anılır.

1994'te bulunan Göbeklitepe'deki T şeklindeki dev taş dikilitaşlar, yaklaşık 12 bin yıl önce, tarımın henüz başlamadığı bir dönemde inşa edilmiştir; bu da onu bilinen en eski tapınma alanı yapar. Kurtuluş Savaşı'nda "Şanlı" unvanını alan şehir, bugün hem çok eski hem de canlı bir kültür merkezidir.

Efsaneye göre, dönemin zalim kralı Nemrut, Hz. İbrahim'i inancından caydıramayınca onu ateşe attırmış; ancak ateş suya, odun parçaları da balığa dönüşmüş ve Balıklıgöl böyle oluşmuştur. Harran ise Ortaçağ İslam dünyasının en önemli bilim ve eğitim merkezlerinden biri olmuş, günümüze ulaşan gözlemevi kalıntılarıyla bu geçmişi hâlâ hatırlatır.

Gezilecek Yerler

Göbeklitepe, insanlık tarihini yeniden yazan bir arkeolojik alandır; UNESCO Dünya Mirası listesindedir. Balıklıgöl'de, efsaneye göre Hz. İbrahim'in ateşe atıldığı yerde oluştuğuna inanılan havuzda yüzlerce kutsal sazan balığı yüzer.

Urfa Kalesi'nden şehrin ve Balıklıgöl'ün manzarası izlenir. Yakındaki Harran'da hâlâ ayakta duran koni biçimli kerpiç evler, binlerce yıllık bir yapı geleneğini gösterir.

Balıklıgöl'ün hemen yanındaki Rızvaniye Camii, gölün üzerine yansıyan zarif kubbesiyle dikkat çeker. Dünyanın en büyük arkeoloji müzelerinden biri olan Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi'nde, Göbeklitepe buluntuları ve dünyanın bilinen en eski insan heykeli sergilenir. Göbeklitepe'ye yakın Karahantepe'deki kazılar, bölgenin binlerce yıl önce de önemli bir inanç merkezi olduğunu gösteriyor.

Halil-ür Rahman Camii ve çevresindeki tarihi dokular, Balıklıgöl'ün manevi atmosferini tamamlar. Urfa Evi Müzesi, geleneksel Urfa mimarisini ve yaşam biçimini ziyaretçilere tanıtır.

Balıklıgöl yakınındaki Sipahi Pazarı, halı ve kilimleriyle bilinen kapalı bir çarşıdır. Çay bahçesiyle ünlü Gümrük Hanı, şehrin tarihi kervansaraylarından biridir.

Yemekler

Urfa kebabı, Adana kebabına benzese de acı biber kullanılmadan hazırlanır ve daha yumuşak bir tada sahiptir. Çiğ köfte, ince bulgur ve baharatlarla yoğrulup marul yaprağıyla sarılarak yenir.

Lahmacun, ince hamurun üzerine kıyma ve baharat karışımı sürülerek pişirilir. Tatlı olarak künefe, ince tel kadayıf ve peynirle hazırlanıp sıcak servis edilir.

Urfa'nın biberi, hem tazeyken hem kurutulmuş hâlde (isot) mutfağın vazgeçilmez baharatıdır. Sıra gecelerinde ikram edilen mırra kahvesi, bölgenin misafirperverlik kültürünün önemli bir sembolüdür.

Sanayi & Madencilik

GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) kapsamında yapılan barajlar ve sulama kanalları sayesinde Şanlıurfa, Türkiye'nin en önemli pamuk üretim merkezlerinden biri hâline geldi. Buğday ve mercimek üretimi de bölgede yaygındır.

Şehrin çevresinde taş ocakları işletilir ve inşaat sektörüne malzeme sağlanır. Tarımsal sanayi, un ve yağ fabrikaları şehir ekonomisinin önemli bir parçasıdır.

Şanlıurfa Organize Sanayi Bölgesi, tarıma dayalı sanayinin, özellikle tekstil ve yağ üretiminin merkezidir. GAP sayesinde artan sulu tarım, bölgeyi Türkiye'nin en önemli pamuk ve tahıl üretim merkezlerinden birine dönüştürmüştür.

Sosyokültürel Yapı

Şanlıurfa, dini kimliğin (Peygamberler Şehri) toplumsal yaşamda çok güçlü olduğu, misafirperverliğin ve geleneksel değerlerin ön planda tutulduğu bir Güneydoğu Anadolu şehridir; sıra geceleri gibi gelenekler sosyal hayatın merkezindedir.

Akşamları Balıklıgöl çevresi ve Gümrük Hanı'ndaki çay bahçeleri sosyalleşme için tercih edilir; çiğ köfte sarmak ve mırra içmek Urfa'da en tipik deneyimlerdir.