Tarih

Bingöl bölgesi, Urartular döneminden itibaren yerleşim gören, dağlık ve yüksek rakımlı yapısıyla tarih boyunca göreli olarak izole kalmış bir alandır. Bölge sırasıyla Pers, Roma, Part ve Bizans egemenliklerinin ardından Selçuklu akınlarıyla Türk yerleşimine açılmıştır. Şehrin eski adı olan Çapakçur, bu dönemlerden itibaren kaynaklarda geçmeye başlamıştır.

Ortaçağ'da bölge çeşitli Kürt beylikleri tarafından yönetilmiş, 16. yüzyılda Osmanlı topraklarına katılmıştır. Osmanlı idaresinde Çapakçur, dağlık coğrafyası nedeniyle bölgesel bir sancak merkezi olarak varlığını sürdürmüş, yaylacılık ve hayvancılık şehrin temel geçim kaynağı olmuştur. Kiğı ilçesindeki kale, bu dönemlerde bölgenin savunmasında rol oynamıştır.

Cumhuriyet döneminde 1936 yılında şehrin adı, bölgedeki çok sayıda küçük göle atfen Bingöl olarak değiştirilmiştir. 1971 yılında yaşanan büyük deprem, şehirde ciddi hasara yol açmış ve kentin yeniden inşasını gerektirmiştir. Günümüzde Bingöl, yaylaları ve termal kaynaklarıyla Doğu Anadolu'nun dikkat çeken turizm noktalarından biri haline gelmiştir.

Gezilecek Yerler

Karlıova ilçesi çevresindeki yaylalar, Bingöl'ün en ünlü doğa noktalarını oluşturur; Kandil Yaylası, Hirhal Yaylası, Tavla Yaylası ve Mirgemir Yaylası gibi yemyeşil alanlar yaz aylarında serinlemek ve doğayla iç içe vakit geçirmek isteyenlerin uğrak yeridir. Karlıova, aynı zamanda Kuzey Anadolu Fay Hattı ile Doğu Anadolu Fay Hattı'nın birleştiği jeolojik açıdan ilginç bir nokta olarak da bilinir. Bölgedeki yayla turizmi, rehberli turlarla giderek daha fazla ziyaretçiye ulaşmaktadır.

Bingöl-Erzurum karayolu üzerindeki Kös Kaplıcaları, bölgenin en önemli termal turizm merkezidir; yer altından çıkan şifalı sıcak suların romatizma ve cilt hastalıklarına iyi geldiğine inanılır. Solhan ilçesindeki doğal güzellikler arasında yüzen adalar ve Çır Şelalesi de ziyaretçilerin ilgisini çeken noktalardır. Bu alanlar, şehrin kaplıca ve doğa turizmi potansiyelini bir arada gösterir.

Kiğı ilçesindeki tarihi kale, Bingöl'ün Ortaçağ'a uzanan savunma mimarisini yansıtan önemli bir yapıdır. Şehir merkezinde bulunan Bingöl Müzesi'nde ise bölgeden çıkarılan arkeolojik ve etnografik eserler sergilenmektedir. Gerendal Gölü gibi doğal göller de şehrin çevresinde huzurlu bir manzara arayanlar için tercih edilen yerler arasındadır.

Yemekler

Bingöl mutfağının en tanınmış ürünü, dut ağaçlarından elde edilen ve doğal bir tatlandırıcı olarak kullanılan dut pekmezidir; bu ürün coğrafi işaret tescili almış yöresel bir değerdir. Gömme adlı yemek, etin toprak fırınlarda uzun süre pişirilmesiyle hazırlanan geleneksel bir tariftir. Keldoş da bölgede sevilerek tüketilen bir başka yerel yemektir.

Bal, Bingöl'ün yüksek yaylalarında üretilen ve kalitesiyle tanınan önemli bir üründür; bu bal coğrafi işaretle tescillenmiş bir marka haline gelmiştir. Yedisu ilçesinin kuru fasulyesi de bölgenin tanınmış tarım ürünlerinden biridir. Çobantaşı sucuğu, geleneksel yöntemlerle üretilen bir başka yerel lezzettir.

Süt ve süt ürünleri, hayvancılığın yoğun olduğu Bingöl'de günlük beslenmenin önemli bir parçasını oluşturur. Guldar domatesi gibi yöresel sebzeler de bölgenin coğrafi işaretli ürünleri arasında yer alır. Yayla şartlarında yetişen bu ürünler, Bingöl mutfağına kendine özgü bir tazelik katar.

Sanayi & Madencilik

Bingöl ekonomisinin temelini hayvancılık ve tarım oluşturur; büyükbaş ve küçükbaş hayvan yetiştiriciliği, bölgenin geniş yayla ve mera alanları sayesinde önemli bir geçim kaynağıdır. Yaylacılık geleneği, yaz aylarında hayvanların yüksek kesimlere çıkarılmasıyla sürdürülmektedir. Bal ve dut pekmezi gibi coğrafi işaretli ürünler, tarımsal çeşitliliğe katkı sağlamaktadır.

Tarımda buğday ve arpa gibi tahıllar ile kuru fasulye öne çıkar; sert iklim koşulları nedeniyle tarımsal üretim çoğunlukla soğuğa dayanıklı ürünlerle sınırlıdır. Kös Kaplıcaları gibi termal kaynaklar, sağlık turizmi açısından bölgeye ek bir ekonomik potansiyel sunmaktadır. Karlıova ve Solhan çevresindeki yaylalar da turizm gelirlerine katkı sağlamaktadır.

Küçük ölçekli imalat ve ticaret, il merkezinde istihdamın önemli bir bölümünü oluşturur. Kamu yatırımları, özellikle 1971 depreminin ardından yeniden yapılanma sürecinde kentin ekonomik yapısında belirleyici olmuştur. Madencilik faaliyetleri sınırlı düzeyde olsa da bölge, doğal kaynaklar açısından araştırılmaya devam etmektedir.

Sosyokültürel Yapı

Bingöl, dağlık coğrafyası ve yayla kültürüyle, hayvancılık ve arıcılığın toplumsal yaşamın merkezinde olduğu bir Doğu Anadolu ilidir.

Yaylalarda konaklamak ve bal almak Bingöl'de en tipik aktiviteler arasındadır.